از هندوانه و انار

شناسنامه ات را گم کرده ای؟

مهم نیست

به تبت احوال آسمان رجوع کن

فایل ها پر از ستاره است

فرشتگان نامت را بر درازترین شب سال نوشته اند.

متن کامل این مقاله به صورت پی دی اف در دسترس خوانندگان قرار خواهد گرفت

چکیده

با مطرح شدن واج شناسي خود واحد و طرح دیدگاههای سلسله مراتبي، ساخت هجا نیز به گونه ای سلسله مراتبي بیان شد. در این مقاله ساخت سلسله مراتبي هجا و اهمیت آن مورد بررسی قرار مي گیرد و سپس ساخت هجا در گویش سیستانی با فارسی معیار مقایسه شده و خوشه های همخوانی آغازین در این گویش كه در فارسی معیار وجود ندارد مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

بررسی داده های زبانی جمع آوری شده از گفتار آزاد گويشوران سیستانی نشان مي دهد : الف)ساخت هجا در گویش سیستانی با فارسی معیار متفاوت بوده و به صورت زیر مي باشد : (c)(c)cv(c)

ب)در گویش سیستانی خوشه های همخوانی آغازی وجود دارد بر خلاف فارسی معیار كه در آغاز هجا خوشه همخوانی وجود ندارد. پ)شیوه آرایش و رابطه دو همخوان عضو خوشه در جایگاه  آغازي دارای محدودیت های خاصی است.

کلید واژه ها: خوشه های همخوانی،ساخت هجا،آغازه

مقدمه :

بديهي است كه دیدگاه خطی، ساخت هجا را مسطح مطرح مي كرد و در آن هیچ گونه رابطة سلسله مراتبي ميان سازه هاي هجا در نظر گرفته نمي شد. در ساخت خطي هجا، تمايز ميان همخوان و واكه (واحد هاي تشكيل دهندة هجا) نقش اساسي در بازنمايي واجي ایفا
مي كند.اما با مطرح شدن واج شناسي خود واحد و طرح ديدگاههاي سلسله مراتبي ساخت هجا نيز به گونه اي سلسله مراتبي بيان شد.در این دیدگاه تعداد و نوع واحدهای تشکیل دهنده هجا نقش اساسی در بازنمایی واجی دارا هستند.بنابراین بازنمایی هجا در زبانهای مختلف صورتهای متفاوتی دارد.

بحث و نتیجه گیری:

1-ساخت هجادر فارسی معیار: همانطور كه اشاره شد اولين ساختي كه در مورد هجا مطرح شد ساخت مسطح (flat) بود كه در آن هيچ گونه رابطة سلسله مراتبي ميان سازه هاي هجا در نظر گرفته نمی شد. از جمله عواملي كه به طرح سلسله مراتبي ساخت هجا انجاميد مي توان به تعيين تكيه، خطاهاي گفتاري و واج آرايي اشاره كرد.ساخت هجا در فارسی معیار  cv (c) (c) می باشد.  در زبان فارسي آغازه(o) هميشه يك همخوان است به بيان ديگر در فارسي هيچ هجايي با واكه آغاز نمي شود هسته (N) فقط يك واكه است و پايانه (c) مي تواند يك واكه يا يك همخوان يا دو همخوان باشد.اما آغازه نمی تواند بیش از یک همخوان باشد.تعداد واج هاي موجود در هر سازة هجا مي تواند براي سازماندهي نظام واجي يك زبان اهميت داشته باشد يكي از عوامل مهم در فرآيند هاي واجي تعداد عناصري
(واج ها) است كه هسته و پايانه هجا را مي سازند. بنابراين نوع و تعداد عناصر موجود در يك هجا اهميت بسياري دارد

2-ساخت هجا در گويش سيستاني: ساخت هجا در گويش سيستاني (c)(c)cv(c) است. همان طور كه ملاحظه مي شود بر خلاف زبان فارسي معيار در گويش سيستاني خوشه هاي دو همخواني آغازي وجود دارد.

شيوة آرايش و رابطة دو همخوان در جايگاه آغازي داراي محدودیتهای خاصي است که به صورت زير مي توان بيان كرد:

1- دو عضو خوشه همخوانی باید حد اقل در یک ویژگی واجی باهم متفاوت باشند. بنابراین واجهای همانند نمی توانند تشکیل خوشه همخوانی آغازی دهند.

2-جایگاه تولید در تشکیل خوشه نقش اساسی دارد یعنی دو عضو خوشه همخوانی باید حتما از نظر جایگاه تولید متفاوت باشند.به طوریکه دو عضو خوشه نمی توانند واج های هم جایگاه باشند.

3- عضو اول خوشه آغازی نمی تواند یکی از واجهای باشد.

4- واج /؟/ هیچگاه در خوشه همخوانی ظاهر نمی شود نه در جایگاه اول و نه در جایگاه دوم.

5-شیوه تولید نیز در انتخاب عناصر خوشه محدودیتهایی ایجاد می کند. واج هاي داراي شيوة توليد يكسان معمولاً در خوشه هاي آغازي واقع نمي شوند اما مواردي نيز وجود دارد كه چنين واج هايي درون خوشة همخواني آغازي به كار رفته اند.

6-واج هاي مختلف داراي بسامد وقوع متفاوت هستند. تعدادي از آنها بسامد وقوع بالايي دارند مانند: ،و برخی واج ها مانند /z/ حداقل وقوع و بعضي ديگر، مانند/؟/ فاقد وقوع درون خوشه هاي همخواني آغازي هستند.

منابع:

1-کرد زعفرانلو کامبوزیا،عالیه،واج شناسی:رویکردهای قاعده بنیاد-تهران:سمت،1385

2-آهنگر،عباسعلی ،توصیف دستگاه واجی گویش سیستانی-گویش شناسی ضمیمه نامه فرهنگستان،جلد اول شماره اول:تیر 1382